Jednodniowy spacer wśród niezwykłych drzew, widok na jezioro i odrobina leśnej ciszy brzmią jak dobry plan na Pomorzu. Arboretum w Wirtach łączy funkcję ogrodu botanicznego, atrakcji turystycznej i miejsca edukacji przyrodniczej, dlatego podpowiadam, co naprawdę warto tam zobaczyć, kiedy przyjechać i jak zaplanować wizytę.
Najważniejsze informacje przed wizytą w Wirtach
- Lokalizacja: Wirty 3a, 83-224 Borzechowo, gmina Zblewo.
- Charakter miejsca: część parkowa i leśna o łącznej powierzchni około 70 ha.
- Kolekcja: ponad 1000 gatunków i odmian drzew oraz krzewów.
- Zwiedzanie: najlepiej zarezerwować co najmniej 2-3 godziny.
- Godziny: w sezonie od kwietnia do września arboretum jest czynne zwykle od 9:00 do 20:00.
- Dla rodzin: spokojny spacer, tablice edukacyjne, ogród skalny i punkty widokowe nad jeziorem.
Dlaczego arboretum w Wirtach robi takie wrażenie
To nie jest zwykły park z kilkoma ciekawymi drzewami. Arboretum powstało w 1875 roku i należy do najstarszych leśnych ogrodów botanicznych w Polsce. Od początku testowano tu, jak obce gatunki radzą sobie w pomorskim klimacie, a dawne powierzchnie doświadczalne do dziś tworzą wyjątkowy krajobraz.
Obiekt znajduje się w gminie Zblewo, niedaleko Starogardu Gdańskiego, w otoczeniu lasów i Jeziora Borzechowskiego Wielkiego. Formalnie Wirty leżą na Kociewiu, ale dla osób zwiedzających Pomorze mogą być bardzo dobrym przystankiem podczas wycieczki z Kaszub w stronę Borów Tucholskich.
Najbardziej podoba mi się tu skala miejsca. W jednej części można oglądać starannie opisane kolekcje, a kilka minut później wejść w bardziej dziki, leśny teren z parowami, dolinkami i potężnymi drzewami. Dzięki temu spacer nie przypomina oglądania roślin w równych rabatach.
Co zobaczyć podczas spaceru
Część parkowa z kolekcjami roślin
Część parkowa zajmuje około 7 ha i jest najlepszym miejscem na pierwszy kontakt z arboretum. Rosną tu drzewa i krzewy iglaste oraz liściaste, w tym liczne odmiany ozdobne, które trudno spotkać w zwykłym lesie lub miejskim parku.
Warto zatrzymać się przy ogrodzie skalnym otaczającym niewielki staw. W jego pobliżu zgromadzono między innymi azalie i różaneczniki, a także bardziej nietypowe dla Polski rośliny, takie jak kielichowiec, styrak, ostrokrzew czy cypryśnik. Najlepszy efekt daje wizyta późną wiosną, gdy część kolekcji zaczyna kwitnąć.
Najciekawsze drzewa i botaniczne osobliwości
Na trasie warto wypatrywać orzecha pośredniego „Wirty”, będącego mieszańcem orzecha włoskiego i czarnego. Ciekawie prezentuje się również stara jodła grecka oraz grab pospolity odmiany dębolistnej, którego liście przypominają liście dębu.
Miłośnicy dużych drzew powinni zajrzeć do części z dawnymi nasadzeniami. Rosną tam ponad 200-letnie dęby i graby, a niektóre egzotyczne drzewa osiągają ponad 30 metrów wysokości. To właśnie te okazy najlepiej pokazują, że arboretum jest jednocześnie kolekcją żywych roślin i zapisem wieloletnich eksperymentów leśników.
Przeczytaj również: Góra Łącka z Rąbki - trasa, widoki i przygotowanie
Leśna część i widok na jezioro
Część leśna jest większa i ma bardziej naturalny charakter. Ścieżki prowadzą przez nierówny teren z parowami oraz niewielkimi podmokłymi zagłębieniami, dlatego wygodne buty są ważniejsze niż elegancki strój.
Spacer warto zakończyć przy jednym z punktów widokowych nad Jeziorem Borzechowskim Wielkim. Panorama wody i otaczających ją lasów jest mocnym finałem wycieczki, szczególnie jesienią, kiedy drzewa zmieniają kolor. Dla mnie to właśnie ten fragment odróżnia Wirty od wielu mniejszych ogrodów dendrologicznych.
Kiedy przyjechać, żeby zobaczyć najwięcej
| Pora roku | Co wyróżnia wizytę | Dla kogo będzie najlepsza |
|---|---|---|
| Wiosna | Kwitnące różaneczniki, azalie i świeża zieleń | Dla osób zainteresowanych roślinami ozdobnymi i fotografią |
| Lato | Długi dzień, pełne ulistnienie i wygodny spacer nad jeziorem | Dla rodzin i osób planujących spokojną wycieczkę całodniową |
| Jesień | Kolorowe liście, grzyby i bardzo atrakcyjne światło w lesie | Dla fotografów i miłośników leśnych spacerów |
| Zima | Lepsza widoczność konstrukcji drzew i spokojniejsza atmosfera | Dla osób, którym nie przeszkadza chłód i krótszy dzień |
Godziny zwiedzania zmieniają się sezonowo. W styczniu, lutym, listopadzie i grudniu obiekt działa zwykle od 9:00 do 16:00, w marcu i październiku do 17:00, a od kwietnia do września do 20:00. Przed wyjazdem sprawdziłbym jeszcze komunikaty dotyczące świąt lub czasowych zamknięć.
Jeżeli zależy Ci na kwitnących azaliach i różanecznikach, celuj w późną wiosnę. Na dłuższy spacer lepsze będą lato i wczesna jesień, natomiast zimą trzeba liczyć się z krótszym czasem zwiedzania oraz śliskimi ścieżkami.
Jak przygotować praktyczną wizytę
Adres arboretum to Wirty 3a, 83-224 Borzechowo. Najwygodniej przyjechać samochodem, ponieważ atrakcja znajduje się poza dużymi miejscowościami. Na miejscu warto przeznaczyć minimum 90 minut, ale przy spokojnym tempie, zdjęciach i dojściu do jeziora rozsądniej zaplanować około 3 godzin.
Wstęp jest płatny, a ceny mogą być aktualizowane, dlatego nie traktowałbym przypadkowej kwoty znalezionej w starszym przewodniku jako pewnika. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualny cennik oraz możliwość płatności kartą. Zwiedzanie grupowe z przewodnikiem wymaga wcześniejszej rezerwacji.
Na spacer przydadzą się buty z dobrą podeszwą, woda, nakrycie głowy i środek przeciw owadom. W części leśnej nie wszędzie da się wygodnie przejechać wózkiem, więc z małym dzieckiem lepiej wybrać nosidło albo krótki wariant trasy.
Rodzinom polecam spokojne oglądanie tablic i zadawanie dzieciom prostych pytań, na przykład czym różnią się igły jodły i świerka. To działa lepiej niż próba przejścia całego terenu w pośpiechu. Dzieci szybko tracą zainteresowanie samymi nazwami, ale chętnie szukają nietypowych kształtów liści, szyszek i pni.
Arboretum jako część większej wycieczki
Wirty dobrze sprawdzają się jako główny punkt dnia, ale można połączyć je z aktywnym zwiedzaniem okolicy. Przez tereny Nadleśnictwa Kaliska prowadzi między innymi trasa rowerowa Czarna Woda-Wirty o długości około 26 km. Z odpoczynkiem i zwiedzaniem trzeba na nią przeznaczyć mniej więcej 5 godzin.
Krótszą opcją jest ścieżka dydaktyczna „Bartlewianka”, licząca około 6,4 km i mająca 19 przystanków tematycznych. To propozycja dla osób, które chcą połączyć wizytę w ogrodzie z leśną edukacją, ale nie planują całodziennej wyprawy rowerowej.
Nie próbowałbym jednak upychać zbyt wielu atrakcji w jednym dniu. Samo arboretum ma wystarczająco dużo zakamarków, by przejść kilka kilometrów bez poczucia nudy. Lepiej zostawić sobie zapas czasu na jezioro, zdjęcia i spokojny odpoczynek niż zaliczać kolejne punkty według zegarka.
Najlepszy plan na spokojny dzień w Wirtach
Na pierwszą wizytę wybrałbym późną wiosnę albo wczesną jesień. Rano zacząłbym od części parkowej i ogrodu skalnego, później przeszedł do leśnych kolekcji, a na końcu skierował się ku punktom widokowym nad jeziorem.
Arboretum w Wirtach najbardziej docenią osoby, które lubią połączenie przyrody, historii i niespiesznego ruchu. Nie jest to atrakcja na szybkie 30 minut, lecz właśnie dlatego dobrze pasuje do rodzinnego wyjazdu na Pomorze, podczas którego najważniejsze nie jest odhaczanie miejsc, tylko naprawdę zauważenie otaczającego krajobrazu.
